Zeilen met bliksem; zo gaat je materiaal niet naar de bliksem.


Regen, storm en bliksem: deze zomer was het al flink raak. Zelfs zo dat enkele zeilboten bliksemschade opliepen. Omdat het KNMI voor het aankomende weekend opnieuw onweer voorspelt, doken we nog eens in de materie. Zeilen met bliksem; wat kun je doen om bliksemschade te voorkomen of te beperken?

Tips & trucs bij het zeilen met bliksem

  • Hoe beter de geleiding van de masttop naar het water, hoe sneller de lading wordt afgevoerd. Dit wordt bereikt door de mast en het want met goed geleidende kabels te verbinden met de kielbouten. De weerstand tussen masttop en kielbouten is bij voorkeur minder dan 1 Ohm.
  • Een blikseminslag zorgt altijd voor een inductiestroom in alle nabije, geleidende materialen, tot op wel 10 meter afstand. Hierdoor kan ook een blikseminslag in de buurboot tot schade op het eigen jacht leiden.
  • Door de inductiestroom kunnen bij een inslag ook uitgeschakelde en losgekoppelde apparaten beschadigd raken. Dit kan je voorkomen kan je kleine apparaten (mobiele telefoon, handheld GPS, handheld marifoon) in de oven of een metalen kistje opbergen. Om grotere en vaste apparaten te beschermen is het noodzakelijk een grotere Kooi van Faraday te maken. Dit kan door alle mogelijke metalen (zoals de voetreling, de stagen, de mast, de zeereling, de preek- en hekstoel, de motor en eventuele metalen tanks) met elkaar te verbinden. Apparaten binnen deze kooi zijn veilig(er). In een schip met bliksembeveiliging, zoals de meeste moderne schepen hebben, wordt een inslag snel naar de kiel geleid, maar kan door de inductiestroom nog altijd forse schade ontstaan!
  • Voor de hand liggende ontladingsbanen op een slecht (l) en een goed (r) geaard jacht.
zeilen met bliksem

Een overspanningsbeveiliger (die het teveel aan spanning naar de aarde kan leiden) op cruciale apparaten (zoals de marifoon) en bij de dekdoorvoer van de antennes kan apparaten extra beschermen.

  • Als je accukabels in het water hangt vanaf de stagen is eigenlijk zinloos door het geringe oppervlak van het in het water hangende metaal. Maar niet als  aan de kabel een metalen plaat van minimaal een halve vierkante meter hangt. Een met de voorstag verbonden ankerketting en anker (bij voorkeur op de zeebodem, maar anders in het water hangend) is wel een goede, extra geleider om de bliksem snel naar het water of de zeebodem af te voeren.
  • Een extra bliksemafleider op de mast, die dan wel moet uitsteken boven de marifoonantenne, verkleint de kans op inslag in de marifoonantenne zelf. Daarmee ook op het onklaar raken van de marifoon, hoewel een inductiestroom in de antennekabel dan natuurlijk nog steeds mogelijk is.

Verzekerd?

Slaat de bliksem toch in, dekt je verzekering dan de schade? Hans Vink, branchemanager bootverzekeringen bij de Nationale Nederlanden zegt het volgende over zeilen met bliksem: Jaarlijks zien we ongeveer vijf á tien gevallen. Meestal gaat het over boten op de Middellandse Zee, maar in Nederland komt het ook voor.”

“Er zijn twee soorten blikseminslagen. Bij een inslag waarbij de bliksem vol in de mast slaat, de schade meestal heel duidelijk. Een gespleten mast, vuur dat uit stopcontacten komt, een zeerailing die eraf. Daarnaast kan de schade ook veroorzaakt worden door de inductiestroom van een blikseminslag in je omgeving. Je apparatuur kan dan alsnog defect zijn. De oorzaak is dan onduidelijker dan bij een volle inslag. Als de boten om je heen ook problemen hebben door de blikseminslag, is de schade makkelijker te herleiden.”

“Wij adviseren om na een volle inslag de boot goed te controleren op lekkages. Een blikseminslag die geen geleidde weg naar buiten vindt, kan in het ergste geval gaten in je dek of romp slaan. Het beste is dan om je boot te laten lichten voor controle[VJ(5]  . Ook adviseren we om in de eerste plaats jezelf en je bemanning veilig te stellen. Raak zeker geen metalen onderdelen aan.”


 [VJ(1]Met een Beperkte casco of volledige casco dekking ben je voor directe blikseminslag verzekerd. Ook schade door inductie na bliksem valt hierdonder.

 [VJ(2]dan is…

 [VJ(3] zaken die het gevolg zijn van bliksem

 [VJ(4]defect

 [VJ(5]bij een zware inslag

 [VJ(6]Lichamelijk letsel zien we gelukkig niet vaak maar je loopt risico als je onvoldoende maatregelen treft.